Το μέλλον του design εφημερίδας
Στην Ελλάδα η επανέκδοση μιας εφημερίδας όπως ο Ελεύθερος Τύπος μπορεί να σημαίνει επιστροφή στο παλιό λογότυπο και σχεδιασμό του φύλλου —παρά τον επιτυχημένο και πολυβραβευμένο σχεδιασμό— στην Πορτογαλία όμως, μια εφημερίδα ξεπερνάει το χιλιοειπωμένο «η εφημερίδα είναι ένα μέσο που πεθαίνει» και προχωράει σε ένα ολικό ανασχεδιασμό περιεχομένου και σχεδιασμού που ανεβάζει τις πωλήσεις της.
Τα φύλλα δεν πουλάνε, το κομμάτι της διαφημιστικής πίτας μειώνεται και όλο και περισσότερος κόσμος διαβάζει τις ειδήσεις online. Το σίγουρο είναι ότι κάτι πρέπει να αλλάξει. Πριν λίγους μήνες η δουλειά του Jacek Utko, σε επιτυχημένους επανασχεδιασμούς εφημερίδων, τράβηξε τα βλέμματα και αναπτέρωσε τις ελπίδες πολλών για το μέλλον των έντυπων εφημερίδων.
Ανάλογη επιτυχία έχει στην Πορτογαλία η καθημερινή “i” (informação) η οποία βραβεύτηκε ως “best designed newspaper of Spain and Portugal” (στην κατηγορία 20.000-60.000), ενώ αύξησε την κυκλοφορία της από 11.000 το Μάιο σε 16.000 τον Αύγουστο.
Η νέα “i” δεν έχει τη δομή μιας παραδοσιακής εφημερίδας. «Η αίσθησή μας ήταν,» λέει ο Figueiredo, από τα βασικά μέλη της ομάδας, «ότι ο κόσμος δεν ενδιαφερόταν πια για τις παραδοσιακές ενότητες. Παραδοσιακά, οι συντάκτες έπρεπε να “γεμίσουν” μια πολιτική στήλη ακόμη κι αν δεν υπήρχε κάτι σχετικό ή ενδιαφέρον να αναφέρουν. Θέλαμε να προσφέρουμε κάτι διαφορετικό.» Ετσι ορίσανε πέντε βασικές ανάγκες-θέματα τα οποία θέλανε να καλύψει η εφημερίδα, και κατέληξαν σε πέντε λέξεις κλειδιά.
Εκτός από θέματα δομής και περιεχομένο, αλλάξανε και το σχεδιασμό, αφήνοντας πίσω το κλασικό layout εφημερίδας και υιοθετώντας ένα ύφος και τρόπο σχεδιασμού πιο κοντά σε περιοδικό. Θυμίζω εδώ, ξανά, πως προς τα εκεί ήταν και το πρώτο βήμα ανασχεδιασμού του ΕΤ.
Ο Nick Mrozowski, art director της “i”, είπε «νομίζω ότι η κεντρική ιδέα, όχι μόνο στο design αλλά στην εφημερίδα σαν σύνολο, είναι ότι θέλουμε να προσπαθήσουμε να παράγουμε ένα περιοδικό κάθε μέρα.» Οι διαστάσεις του δείχνουν ακόμη περισσότερο προς τα εκεί. Ενα μεγάλο μέρος της δουλειάς αποτελεί ο καθημερινός σχεδιασμός της εφημερίδας. Στην αρχή, εξηγεί ο Mrozowski, η ιδέα ήταν η εφημερίδα να έχει ένα template που θα άφηνε κάποιες σελίδες δεδομένες ως προς το design κάθε φορά, άρα δεν θα χρειάζονταν καθημερινό σχεδιασμό και ότι οι συντάκτες απλά θα τοποθετούσαν το περιεχόμενο στο layout. «Αλλά, μέρα με τη μέρα, αυτή η λογική εγκαταλήφθηκε,» συνεχίζει. «Καταλάβαμε ότι το είδος της εφημερίδας που φτιάχνουμε έχει πολύ ιδιαίτερο περιεχόμενο και κάθε σελίδα θα πρέπει να είναι σχεδιασμένη κατά περίπτωση για να ταιριάζει στις ανάγκες του ρεπόρτερ ή του συντάκτη.»
Πριν λίγο καιρό, στο Cuatro Tipos, το καλύτερο ισπανικό blog για news design, ο Herminio Javier Fernandez έγραψε:
“I never saw in a newsstand something like this, and I never expected to see that”
Θα ήθελα να μάθω την άποψη των ελλήνων συντακτών σε εφημερίδες, αλλά και των σχεδιαστών και —κυρίως— διευθυντών, πάνω σ’αυτή την προσπάθεια, που θεωρώ πως έχει ενδιαφέρον. Εχοντας εμπειρία σε εβδομαδιαίο ένθετο εφημερίδας με δομή και layout αυτού του ύφους πιστεύω πως η πρώτη αντίδραση, και μάλιστα στην εποχή μας, θα ήταν μάλλον αρνητικές, μιας και οι ανάγκες σε δυναμικό DTP είναι πιο μεγάλες, ενώ και οι απαιτήσεις από τους συντάκτες αυξάνονται αλλά αυτές οι νέες ισσοροπίες περιεχομένου-εικόνας-layout, είναι που την κάνουν ενδιαφέρουσα σε καθημερινή βάση. Και αυτό είναι που ψάχνουν όλοι.
Διάβασε, επίσης το μανιφέστο της “i” (τα bold είναι δικά μου):
The new “i” will be news caviar. News paté. Not news pottage.
News, stories, analysis, opinions and services will be presented in a first-class graphic model, but the secret of the new formula will not be the quality of the design but the relevance of the content.
This has been a content-driven redesign.
“i” wants be an extremely efficient newspaper.
Offering quality and compelling information in an attractive, compact, and easy to read newspaper format.
Not zooming old formulas into fewer pages. But enhancing the best content ever edited.
Saving time. Saving paper. Saving Money.
As an editor’s newspaper, “i” will need very strong editing of the news.
Editing must be one of the most important newsroom skills.
Editing means, first, to be selective.
Editing means, second, to write and rewrite to make the content better.
The new graphic model will be a perfect tool for this editing, editing, editing mantra.
How?
With a “show, don’t tell” news strategy.
Smart infographics will deliver greater amounts of information.
Like good and dramatic pictures.
Or provocative and meaningful illustrations.
Our Portuguese readers will get more information than ever in print and online .
And our superb content will capture more eyeballs than ever.
The website will offer expanded versions of our print content.
Everybody and everything will be edited.
So, columnists will be edited. Letters to the editor will be edited. Front page stories will be edited. Reviews will be edited.
Features will be edited. Listings and agendas will be edited.
The print edition will be our premium edition.
Only the best of the best will have space in print.
At the end of the day, our strength is not how many pages we print or how much information we deliver, but how much time our readers spend reading, not just looking or browsing.
If we can increase the time devoted by readers to our tightly edited print newspaper, the new model will be a great success.
The new formula of “i” combines short and long pieces, but both will be strongly edited.
This is essential journalism.
This is intense journalism.
This is reflective journalism.
So, we as journalists will need to work more so that our readers work less.
This will be our best service to them.
And to our advertisers, who will love a print product that makes readers read and enjoy news and ads.
Devoting more and more time.
The dream of any journalist.
And the best business for any newspaper.
Πηγές:
— A Portuguese success story: could i be the future of newspapers?
— Innovation’s i, one of the 2009 best designed newspaper of spain and portugal
— Future newspaper design
Θα μιλήσω και σαν αναγνώστρια και σαν εργαζόμενη για 12 χρόνια ως συντάκτρια ύλης.
Σαν μεγάλης ηλικίας (είμαι 52 ετών) αναγνώστρια, αν διάβαζα ακόμα εφημερίδα, θα ήθελα να νιώθω ότι μπαίνω κάθε μέρα σε ένα οικείο χώρο, άρα προτιμώ το σταθερό layout.
Θα ήθελα επίσης να νιώθω ότι διαβάζω εφημερίδα κι όχι περιοδικό, διότι αν θέλω περιοδικό θα αγοράσω περιοδικό που επίσης έχει κάποιες σταθερές στήλες και ξέρω πού θα βρω τι.
Επομένως ως αναγνώστρια δεν θα με κέρδιζε ένα πιο ασταθές layout που θα άλλαζε ανάλογα με τα θέματα. Π.χ. μου άρεσε που κάποτε στα ΝΕΑ εύρισκα τα διεθνή του Μητσού στη συγκεκριμένη σελίδα των διεθνών και δεν είχε κάθε μέρα διαφορετική ύλη ώστε να τα μετακινούν.
Επαψα να διαβάζω εφημερίδα όχι γιατί δεν μου άρεσε το layout, αλλά γιατί αυτά που διάβαζα σταδιακά ένιωθα ότι δεν με αφορούν.
Επίσης διότι όσο η ζωή μου γινόταν πιο βιαστική – άλλες ταχύτητες – τόσο μου φαινόταν πιο εύκολο και ξεκούραστο να ακούω ειδήσεις κυρίως από το ραδιόφωνο, ή να τις βλέπω από την τηλεόραση.
Οταν έπαψα να αγοράζω καθημερινή εφημερίδα συνέχισα να αγοράζω το εβδομαδιαίο Ποντίκι που ήταν ανάμεικτο εφημερίδα – περιοδικό και που κυρίως μου έδινε τη δυνατότητα να πληροφορούμαι για τα σημαντικά γεγονότα της εβδομάδας και επιπλέον για ιστορικά θέματα τοπικά ή διεθνή που ήταν σε στυλ έρευνας.
Μετά άρχισε να με κουράζει ακόμα και αυτό. Τώρα ακούω μόνο ραδιόφωνο και σπάνια βλέπω ειδήσεις και στην τηλεόραση και αν θέλω να διαβάσω κάποιο θέμα το ψάχνω στο διαδίκτυο.
Το να προσπαθήσουν να μου προσφέρουν τηλεόραση μέσω της εφημερίδας με πολύ εικόνα και λίγο κείμενο όπως π.χ. αυτό που έχεις στο πλάι δεν πιάνει σαν κόλπο.
Η τηλεόραση έχει κίνηση που δεν μπορεί να έχει η εφημερίδα ή το περιοδικό όσες εικόνες και αν βάλει.
Στην τηλεόραση μπορώ να κάνω ζάπινγκ και να δω τι λέει και στο άλλο κανάλι. Στο διαδίκτυο μπορώ να ψάξω ένα θέμα και να δω τι λένε γι’ αυτό πολλές εφημερίδες.
Επομένως όσο και να αλλάξει το layout δεν πρόκειται η εφημερίδα να με φέρει πίσω σαν αναγνώστη στην έντυπη μορφή της.
Θα συνεχίσει ωστόσο μάλλον να υπάρχει, επειδή μπορείς με αυτή να σκοτώνεις μύγες, κάτι που δεν μπορείς να κάνεις με το laptop, όπως είχε πει νομίζω κάποια στιγμή και ο ANemos, από τον οποίο βρήκα το ποστ σου.
Ωστόσο επειδή δεν έχω συχνά μύγες μάλλον θα τη χρειάζομαι σπάνια.
Αλλά αν αλλάξουν οι ρυθμοί της ζωής μου και γίνουν πιο χαλαροί, αν έχει αξιόλογο στο σύνολο του περιεχόμενο που να με αφορά σαν πολίτη, μπορεί και να αρχίσω πάλι να την αγοράζω και να κάθομαι στο καφενείο να τη διαβάζω χαλαρά.
Τώρα ως συντάκτης έχω να σου πω τα εξής: Στην Ελλάδα οι περισσότερες εφημερίδες σχεδιάζονται στο χαρτί από το συντάκτη και ο γραφίστας, ή ο απλός χειριστής υπολογιστή στήνει τη σελίδα στο εκδοτικό πρόγραμμα. Αλλά δεν υπάρχει επαρκής χρόνος για μία δημιουργική συνεργασία των δύο, αν δεν έχει η εφημερίδα δικά της πιεστήρια.
Και χρειάζεται η δημιουργική συνεργασία, διότι ο συντάκτης αξιολογεί το περιεχόμενο, ενώ ο γραφίστας κινείται μόνο με βάση το εικαστικό αποτέλεσμα.